KEMENÇE KELİMESİNİN TARİHTEKİ İZLERİ:
Divan-ı Lûgat-it Türk : (c. I, s. 137) :İKEME : Bir çeşit saz, kubuz gibi çalınan çalgı
TDK Çuvaş Sözlüğü : (H. Paasonen - s. 61,1950) : KARMANİ :Bir çeşit musiki aleti
Kıpçak Türkçesi : (Doç. Dr. Recep Toparlı. Erzurum,1993) : IKLIK :Üç telli, yayla çalınan saz
Kumuk ve Balkar Lehçeleri Sözlüğü : (G.Nemeth, Çev. K.Aytaç, K.Bakanlığı, 1990) : KAMANÇA: Kemençe
Türk Kültür Tarihine Giriş : (Prof. Dr. Bahaeddin Ögel Kültür Bakanlığı, Ankara, 1991, cilt 9) : "Kemençe Türklerin tarafından uzun zamandan beri bilinir, değişik ad ve şekillerde Türk dünyasında çok eskilerden beri çalınır."
XV-XVI. Asırlarda Trabzon Sancağında Sosyal ve İktisadi Hayat: (Dr. M. Hanefi Bostan, Türk Tarih Kurumu, 2002 s.350) : Kuman Türklerinde kemençe bir musiki aletinin adıdır. Doğu Karadeniz bölgesi (Trabzon sancağı) dahilinde de başta gelen çalgı aletinin kemençe olduğu bilinen bir husustur.
Trabzon Tarihi Sempozyumu : ( Trabzon Belediyesi Yayınları: 75, 1999) : Bölgeye Kumanlardan yadigar kalan bir isim de kemençedir. Kemençe, Kumanlarda şahıs ismi olarak da kullanılmıştır. 1290’da Macar kralı IV. Laszlo’yu öldüren Kumanlardan birinin adı Kemenche idi. Gagauzlar’da Kemençe kelimesi Keman olup, kemençe çalıp oynanan oyunun adı da horondur.
Türk Devletlerinin Batıdaki varisleri : (Prof. L. Rasonyİ, s. 37) : Kemençe (musiki aleti) Kuman menşeli aile ve şahıs adlarındandır.
Türkiye'nin Etnik Yapısı: (Prof. L. Rasonyİ, s. 200) : Kemence, Kuman Türklerinde erkek ismi olarak da kullanılmıştır. Kumanların Lazları da içine alan bölgenin etnik oluşumunda etnik bir unsur oldukları da bilinen bir gerçektir.
Yukarı-Kür ve Çoruk Boylarında KIPÇAKLAR : (s. 98 - F.Kırzıoğlu, TTK, 1992) : KEMENÇE : Macaristan’da Bey
Türk Halk Kültürü Araştırma Sonuçları II : (Kültür Bakanlığı, 1994, s. 86) : Günümüze kadar tespit edilen Türk çalgıları arasına kemençe, kemane, kabak kemane, teneke kemane, kemançe gibi kemençe çeşitleri gösterilmektedir.
